Eeuwenlang heeft het Mapuche-volk in Chili de verovering getrotseerd en een diepe band met hun voorouderlijk land behouden. Nu de wereld vandaag de dag worstelt met vernietiging van het milieu en cultureel verlies, bieden de Mapuche een krachtig voorbeeld van verzet, veerkracht en een wereldbeeld waarin respect voor de natuur centraal staat. Een bezoek aan hun gemeenschappen is niet alleen maar een reis; het is een verschuiving van perspectief.
Een geschiedenis gesmeed in verzet
De Mapuche, wat ‘mensen van de aarde’ betekent in hun moedertaal Mapudungun, zijn de dichtstbevolkte inheemse groep in Chili. In tegenstelling tot veel andere inheemse bevolkingsgroepen in Zuid-Amerika hebben zij zich eeuwenlang met succes verzet tegen zowel het Inca- als het Spaanse rijk. De Chileense staat onderwierp hen uiteindelijk aan het einde van de 19e eeuw door brute militaire campagnes, waardoor een erfenis van ontheemding en conflicten achterbleef die tot op de dag van vandaag voortduurt. Desondanks hebben de Mapuche het niet alleen overleefd, maar zijn ze ook actief bezig met het terugwinnen van hun cultuur en soevereiniteit.
Deze veerkracht is zichtbaar in hun voortdurende strijd voor zelfbestuur. Hoewel het grotendeels vreedzaam is, blijven de spanningen met de Chileense regering voortduren, en botsingen hebben geleid tot de stigmatisering van Mapuche-activisten als ‘terroristen’. Toch zien steeds meer gemeenschappen toerisme nu als een middel om hun verhaal te delen en hun verhaal te beheersen.
De heilige Araucaria en de Pehuenche-manier van leven
De kern van de Mapuche-identiteit wordt gevormd door de pehuén, of araucariaboom, een soort die ruim 150 miljoen jaar ouder is dan de dinosauriërs. Deze torenhoge coniferen, waarvan sommige meer dan 1600 jaar oud zijn, zijn niet zomaar bomen; ze worden vereerd als levende voorouders. De Mapuche oogsten hun zaden, piñónes, een heilige voedselbron die in alles wordt gebruikt, van brood tot desserts.
De krimpende araucariabossen als gevolg van bosbranden, houtkap en landontginning bedreigen zowel het ecosysteem als het culturele voortbestaan van de Pehuenche (“mensen van de araucaria”). Matilde Domihual, een Mapuche-kok, belichaamt deze strijd. ‘Het doet onze ziel pijn als de araucaria branden’, zegt ze, waarmee ze het diepe spirituele en materiële verlies verwoordt.
Toerisme als pad naar behoud
Mapuche-gemeenschappen maken steeds vaker gebruik van toerisme om hun tradities te behouden en hun macht terug te winnen. Langs de oevers van Lago Budi hebben de Lafkenche (“mensen van de zee”) een duurzaam toeristisch model opgebouwd. De inkomsten uit hutten en culturele ervaringen worden eerlijk verdeeld onder de gezinnen, waardoor de hele gemeenschap ten goede komt aan het toerisme.
Bezoekers kunnen deelnemen aan weven, palín spelen (een traditioneel hockeyachtig spel) en zich onderdompelen in een wereldbeeld waarin de natuur geen hulpbron is die moet worden geëxploiteerd, maar een heilige entiteit die moet worden gerespecteerd.
Innovatie en aanpassing
De Mapuche vertonen ook een opmerkelijk aanpassingsvermogen. Isolina Huenulao beheert Viña Wuampuhue, een van de eerste Mapuche-wijngaarden, en tart de conventionele wijsheid dat druiven niet kunnen gedijen in de regenachtige regio Araucanía. Haar semi-biologische aanpak – het gebruik van schapen in plaats van herbiciden – heeft bekroonde wijnen opgeleverd.
Deze innovatie is geboren uit noodzaak: klimaatverandering dwingt wijnmakers om naar koelere klimaten te zoeken, en de Mapuche bewijzen dat duurzame landbouw naast traditie kan bestaan.
Spiritualiteit, genezing en een nieuwe kosmosvisie
Mapuche-spiritualiteit concentreert zich op Ñuke Mapu (Moeder Aarde) en het geloof dat elk element van de natuur een geest bezit. De machis, traditionele genezers, combineren kruidengeneeskunde met droominterpretatie om kwalen te diagnosticeren en te behandelen.
De westerse geneeskunde integreert deze voorouderlijke praktijken langzaam en erkent de waarde ervan. Pablo Calfuqueo, gemeenschapsleider, legt het Mapuche-perspectief op klimaatverandering uit: het is een gevolg van het feit dat westerse samenlevingen hun verbinding met de natuurlijke wereld verliezen.
De Mapuche overleven niet alleen; ze bieden een blauwdruk voor een meer harmonieuze relatie met de natuur.
De lessen van de Mapuche zijn duidelijk: het respecteren van de aarde is niet alleen een ecologische plicht, maar ook een culturele noodzaak. Hun veerkracht, innovatie en diepe spirituele verbinding vormen een essentiële herinnering dat een andere manier van leven mogelijk is – een manier waarop mensen samenleven met de natuur en deze niet domineren.
